Odzyskanie przyszłości wymaga zmian już dziś

Propozycja zmiany systemu, a nie klimatu

Deklaracja ze Światowego Forum Społecznego w Tunisie (2013)
20.11.2013
Od redakcji:

Niniejsza deklaracja stanowi efekt dyskusji w ramach modułu klimatycznego (serii spotkań i warsztatów) zorganizowanego podczas Światowego Forum Społecznego w Tunisie w 2013 roku. Debatowano nad przyczynami i skutkami zmian klimatycznych, toczącymi się wokół tego tematu konfliktami, a także alternatywami i strategiami zmian.

System kapitalistyczny eksploatuje przyrodę, nadużywa jej bogactw i stawia naszą planetę u progu wyczerpania. System ten spowodował przyspieszenie niebezpiecznych i fundamentalnych zmian klimatu.

Siła i zakres obecnych zmian pogodowych (ich oznaką są coraz częstsze susze, powiększanie się obszarów pustynnych, powodzie, huragany, tajfuny, pożary lasów oraz topnienie lodowców i lodu morskiego) wskazują na fakt, że planeta płonie. Te ekstremalne zmiany mają bezpośredni wpływ na ludzi, którzy tracą życie, środki do życia, plony ze swych upraw oraz domy. Wszystko to prowadzi do masowego przemieszczania się ludzi w niespotykanej wcześniej skali: wymuszonych migracji i uchodźstwa klimatycznego.

Ludzkość i przyroda znalazły się nad przepaścią. Możemy stać bezczynie, skazując się na mroczną przyszłość, tak tragiczną, że nie można sobie tego wyobrazić, lub możemy podjąć działania i odzyskać przyszłość, o jakiej wszyscy marzymy.

Nie będziemy stać bezczynnie. Nie pozwolimy, aby system kapitalistyczny zniszczył nas doszczętnie. Podejmiemy działania i dzięki zmianie systemu wyeliminujemy przyczyny zmian klimatu. Już czas skończyć rozmowy i zacząć działać.

We wszystkich krajach musimy pielęgnować, wspierać i wzmacniać przejawy oddolnej organizacji oraz poszerzać jej skalę, jednak przede wszystkim musimy stanąć na pierwszej linii walki – tam, gdzie stawki są najwyższe.

Zmiana systemowa oznacza:

  • Pozostawienie ponad dwóch trzecich zasobów paliw kopalnych pod ziemią oraz pod dnem oceanu, aby zapobiec katastroficznym skutkom zmian klimatu.

  • Zakaz poszukiwań i eksploatacji nowych złóż ropy naftowej, piasków bitumicznych, ropy z łupków, węgla, uranu i gazu ziemnego.

  • Umożliwienie pracownikom i społecznościom łagodnego przejścia od gospodarki opartej na ekstremalnym pozyskiwaniu energii do elastycznych gospodarek lokalnych opartych na sprawiedliwości społecznej, ekonomicznej i ekologicznej.

  • Zdecentralizowanie produkcji i własności energii poprzez poddanie jej kontroli lokalnych społeczności korzystających ze źródeł odnawialnych.

  • Inwestycje w małą infrastrukturę energetyczną o charakterze lokalnym, służącą danej społeczności.

  • Zaprzestanie wielkich i niepotrzebnych inwestycji infrastrukturalnych – wielkich tam, zbyt szerokich autostrad, ogromnych i scentralizowanych przedsięwzięć energetycznych oraz zbędnych, gigantycznych lotnisk – z których nie korzystają mieszkańcy, a które przyczyniają się do emisji gazów cieplarnianych.

  • Zakończenie dominacji zorientowanego na eksport przemysłu spożywczego (także w zakresie hodowli zwierząt), a jednocześnie promowanie niewielkich, zintegrowanych i ekologicznych gospodarstw oraz modelu rolnictwa zapewniającego suwerenność żywnościową poprzez pokrywanie potrzeb żywieniowych i kulturowych miejscowej populacji dzięki lokalnym uprawom. To pomoże ochłodzić planetę.

  • Zastosowanie podejścia Zero Odpadów poprzez wspieranie wszechstronnych programów recyklingu i kompostowania, które pozwolą wyeliminować wysypiska śmieci oraz spalarnie emitujące gazy cieplarniane (w tym spalarnie bazujące na nowych technologiach).

  • Powstrzymanie grabieży ziemi i poszanowanie praw właścicieli małych gospodarstw rolnych, mieszkańców wsi i kobiet. Uznanie zbiorowych praw ludów tubylczych i lokalnych plemion zgodnie z Deklaracją Praw Ludów Tubylczych ONZ, w tym ich praw do ziemi i terytoriów.

  • Rozwój strategii gospodarczych, które stworzą nowe rodzaje „zawodów sprzyjających klimatowi” – godziwie opłacanych miejsc pracy, które bezpośrednio przyczyniają się do redukcji emisji dwutlenku węgla – w sektorze energii odnawialnej, w rolnictwie, transporcie publicznym i w zakresie modernizacji budynków.

  • Odzyskanie kontroli nad środkami publicznymi w celu finansowania projektów na rzecz ludzi i środowiska naturalnego w zakresie zdrowia, edukacji, żywności, zatrudnienia, budownictwa mieszkaniowego, oczyszczenia wód, zachowania i odnowy lasów oraz innych ekosystemów, a także wstrzymanie dotacji dla trujących sektorów przemysłu, agrobiznesu oraz sektora zbrojeniowego.

  • Zmniejszenie liczby samochodów na drogach poprzez stworzenie infrastruktury ekologicznego transportu publicznego korzystającego z lokalnych źródeł energii nieopartych na spalaniu i dostępnego dla wszystkich, również pod względem cen przewozów.

  • Promocję lokalnej produkcji i konsumpcji dóbr trwałego użytku, które zaspokoją podstawowe potrzeby ludności, a także unikanie transportu towarów, które można wytwarzać na miejscu.

  • Wstrzymanie i zniesienie skrojonych na potrzeby koncernów porozumień o „wolnym handlu” i umów inwestycyjnych zorientowanych wyłącznie na zysk oraz niekorzystnych dla pracowników i przyrody, a także odbierających państwom możliwość określania samodzielnej polityki.

  • Powstrzymanie zawłaszczania gospodarki i zasobów naturalnych przez ponadnarodowe koncerny kierujące się wyłącznie zyskiem.

  • Demontaż sektora zbrojeniowego i infrastruktury wojskowej w celu zredukowania emisji gazów cieplarnianych oraz zmniejszenie wydatków militarnych w celu budowania prawdziwego pokoju.

Dzięki tym środkom będziemy mogli osiągnąć pełne zatrudnienie, gdyż zmiana systemowa pozwoli stworzyć więcej miejsc pracy, i to miejsc pracy o lepszej jakości niż te, istniejące obecnie w ramach systemu kapitalistycznego. Środki te pozwolą nam zbudować gospodarkę, która będzie służyć ludziom, a nie kapitalistom. Powstrzymamy niekończącą się degradację gruntów, powietrza i wód, a także zachowamy ludzkie zdrowie oraz cykle życiowe przyrody. Unikniemy wymuszonych migracji i uchodźstwa klimatycznego obejmującego miliony ludzi.

Zmiana systemowa wymaga skończenia z globalnym imperium ponadnarodowych koncernów i banków. Tylko społeczeństwo, które sprawuje demokratyczną kontrolę nad zasobami, opartą na prawach pracowników (także imigrantów), prawach rdzennych mieszkańców, prawach kobiet i poszanowaniu suwerenności mieszkańców, będzie w stanie zagwarantować sprawiedliwość ekonomiczną, społeczną i ekologiczną. Zmiana systemowa wymaga zerwania ze społeczeństwem patriarchalnym w celu zagwarantowania praw kobiet we wszystkich aspektach życia. Feminizm i ekologia stanowią główne składniki nowego społeczeństwa, o które walczymy.

Potrzebujemy nowego systemu, który sprzyjałby harmonii między ludźmi a przyrodą, w miejsce modelu nieskończonego wzrostu hołubionego przez system kapitalistyczny w celu czerpania coraz większych zysków. Zaspokajanie potrzeb konsumpcyjnych i produkcyjnych tego nowoczesnego społeczeństwa przemysłowego prowadzi do wyniszczenia Matki Ziemi i wyczerpywania się jej naturalnych zasobów. Niezbędny jest nowy system – taki, który odpowie na potrzeby większości, a nie mniejszości. Potrzebujemy redystrybucji bogactwa, dziś kontrolowanego przez zaledwie 1 procent ludności. Potrzebujemy również nowej definicji dobrobytu i prosperity, uwzględniającej całokształt życia i liczącej się z ograniczeniami zasobów naszej Matki Ziemi.

Podczas gdy w ramach negocjacji klimatycznych prowadzonych na salonach Organizacji Narodów Zjednoczonych nadal będą toczyły się spory, prawdziwa walka rozegra się na zewnątrz, na pierwszej linii zmagań z przemysłem paliw kopalnych, rolnictwem przemysłowym, wycinaniem lasów, zanieczyszczeniem wywołanym przez przemysł, handlem emisjami dwutlenku węgla i wszystkim tym, co skutkuje grabieżą ziemi i wody oraz wysiedleniami na całym globie.

Stany Zjednoczone, Europa, Japonia, Rosja i inne kraje uprzemysłowione, będąc historycznie głównymi emitentami dwutlenku węgla, powinny wprowadzić największe redukcje emisji. Chiny, Indie, Brazylia, RPA i inne gospodarki znajdujące się w fazie ekspansji także powinny ustalić cele redukcyjne oparte na zasadzie wspólnej, lecz zróżnicowanej odpowiedzialności1. Nie akceptujemy tego, że w imię prawa do rozwoju realizowane są w krajach rozwijających się przedsięwzięcia wzmacniające niezrównoważoną konsumpcję i eksploatację przyrody, tylko po to, aby zyski z nich czerpał 1 procent ludzkości.

Dążenie do stworzenia nowego systemu to także walka z fałszywymi rozwiązaniami problemu zmian klimatycznych. Jeśli ich nie odrzucimy, zniszczą one system przyrody na Ziemi oraz głęboko wpłyną na dobrostan środowiska naturalnego i całokształt procesów życiowych. Dlatego odrzucamy „rozwiązania” technologiczne – geoinżynierię, organizmy modyfikowane genetycznie, biopaliwa, przemysłową bioenergię, biologię syntetyczną, nanotechnologię, szczelinowanie hydrauliczne, przedsięwzięcia nuklearne, spalanie odpadów i inne.

Nie zgadzamy się również na te propozycje, które służą dalszemu utowarowieniu, finansyzacji i prywatyzacji funkcji przyrody w ramach tak zwanej „zielonej gospodarki”, w której handluje się przyrodą i tworzy nowe rynki finansowe (instrumentów pochodnych) powiększające tylko nierówności i przyspieszające niszczenie przyrody. Nie można oddać przyszłości przyrody i ludzkości w ręce spekulacyjnych mechanizmów finansowych, takich jak handel emisjami czy mechanizm REDD2. Powtarzamy i wzmacniamy liczne głosy, które wzywają Unię Europejską do odrzucenia unijnego mechanizmu handlu emisjami.

REDD, podobnie jak mechanizmy czystego rozwoju3, to nie rozwiązanie problemu zmian klimatycznych, ale nowa forma kolonializmu. Broniąc ludów tubylczych, społeczności lokalnych i środowiska, odrzucamy REDD+ oraz grabież lasów, ziem uprawnych, gleb, namorzynów, alg morskich czy oceanów, które działają jak gąbki wobec zanieczyszczenia gazami cieplarnianymi. REDD i jego potencjalna ekspansja to globalna antyreforma rolna, wypaczająca zadanie uprawy żywności i przekształcające je w proces „uprawiania dwutlenku węgla”, zwany rolnictwem przyjaznym dla klimatu.

Musimy połączyć różne walki społeczne i ekologiczne, połączyć siły społeczności wiejskich i miejskich oraz inicjatyw globalnych i lokalnych tak, abyśmy zjednoczyli się we wspólnej walce. Musimy wykorzystać najróżniejsze formy oporu. Musimy stworzyć oparty na codziennym doświadczeniu ruch, który zagwarantuje demokrację na wszystkich poziomach społeczeństwa.

Istnieje wiele propozycji, które zawierają kluczowe elementy potrzebne do urzeczywistnienia nowych alternatyw systemowych. Wśród nich są koncepcja dobrego życia (hiszp. buen vivir), obrona wspólnych dóbr, poszanowanie terytoriów tubylczych i obszarów chronionych przez lokalne wspólnoty, zachowanie praw Matki Ziemi – praw świata przyrody, samowystarczalność żywieniowa, prosperity bez wzrostu, deglobalizacja, indeks szczęścia, wizja zobowiązań wobec przyszłych pokoleń i poszanowanie ich praw, Porozumienie Ludowe z Cochacamby4 i inne.

Wszyscy długo mieliśmy nadzieję, że istnieje inny świat. Dzisiaj zmieniamy tę nadzieję w odwagę, siłę i działanie – razem możemy zmienić ten system. Jeśli ludzkość ma jakąś przyszłość, musimy o nią zawalczyć już teraz.

Kwiecień 2013

Podpisane przez uczestników modułu klimatycznego na Światowym Forum Społecznym w Tunisie:

Alliance of Progressive Labor, Filipiny
Alternatives International
ATTAC France
Ecologistas en Acción
Environmental Rights Action, Nigeria
ETC Group
Fairwatch, Włochy
Focus on the Global South
Global Campaign to Dismantle Corporate Power and end TNCs’ impunity
Global Forest Coalition
Grassroots Global Justice Alliance
Grupo de Reflexão e Apoio ao Processo do Fórum Social Mundial
Indigenous Environmental Network
La Via Campesina
No­‑REDD Africa Network
Migrants Rights International
OilWatch International
Polaris Institute
Transnational Institute

Przełożyła Katarzyna Sosnowska

Tekst deklaracji dostępny jest pod adresem: http://climatespace2013.wordpress.com/2013/04/22/to-reclaim-our-future-we-must-change-the-present-our-proposal-for-changing-the-system-and-not-the-climate/. Niniejszy przekład ukazał się w: „Recykling Idei”, 2013, jesień, nr 15.

Przypisy:

1. „wspólna, lecz zróżnicowana odpowiedzialność” (ang. common but differentiated responsibility – CBDR) – zasada 7 podpisanej w 1992 roku Deklaracji z Rio de Janeiro w sprawie Środowiska i Rozwoju, podkreślająca, że „ze względu na zróżnicowany wkład w zniszczenie środowiska naturalnego na Ziemi państwa ponoszą wspólną, lecz zróżnicowaną odpowiedzialność”. Zasada zobowiązuje kraje wysoko uprzemysłowione do zapewnienia środków finansowych oraz transferu technologii do krajów rozwijających się (przyp. red.).

2. REDD/REDD+ (ang. Reduction Emission from Deforestation and Forest Degradation) – program redukcji emisji dwutlenku węgla z wylesień i degradacji lasów w krajach rozwijających się; w wersji rozszerzonej o ochronę i skuteczne zarządzanie lasami nazywany REDD+. Program ten jest negatywnie oceniany przez wiele organizacji pozarządowych, społeczności lokalnych oraz ludność rdzenną, zdaniem których zyskują na nim przede wszystkim wielkie korporacje poprawiające sobie wizerunek oraz bogate kraje, które dzięki możliwości handlu uprawnieniami unikają wywiązywania się z zobowiązań do redukcji emisji gazów cieplarnianych (przyp. red.).

3. mechanizm czystego rozwoju (ang. clean development mechanism – CDM) – jeden z trzech kontrowersyjnych mechanizmów rynkowych (nazywanych mechanizmami elastycznymi) →protokołu z Kioto, zdefiniowany w artykule 12. Umożliwia stronom zobowiązanym do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych wymienionym w załączniku I inwestycje w projekty przyczyniające się do redukcji emisji w krajach rozwijających się (spoza załącznika I) jako alternatywę dla droższych redukcji emisji w ich własnych krajach (przyp. red.).

4. Porozumienie organizacji obywatelskich i rządów zawarte podczas Światowej Konferencji Ludowej w sprawie Zmian Klimatu i Praw Matki Ziemi, która odbyła się w kwietniu 2010 roku w pobliżu boliwijskiego miasta Cochabamba. Wzięło w niej udział blisko 30 tysięcy osób z ponad stu krajów. Konferencja stanowiła po części odpowiedź na nieudane negocjacje podczas szczytu klimatycznego ONZ w Kopenhadze z grudnia 2009 roku. Wspomniane porozumienie zawiera między innymi propozycje przyjęcia Powszechnej Deklaracji Praw Matki Ziemi oraz utworzenia Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości Klimatycznej. Dostępne jest na stronie: http://pwccc.wordpress.com/support/ (przyp. red.).