Teoria/krytyka

Cielesność – nowa droga dla filozofii

Ujęcia kategorii ciała w koncepcji Elizabeth Grosz

Monika Rogowska-Stangret,

28.06.2010

Grosz pokazuje, że refleksja nad cielesnością ma swoją „prehistorię”. Umieszcza swoje własne dociekania w historycznej ramie, którą analizuje według stworzonego przez siebie klucza interpretacyjnego, jakim jest wstęga Möbiusa. W sposób niezwykle twórczy odnosi się do tradycji filozoficznej, psychoanalitycznej, a nawet neurologicznej. Grosz omawia myśl Spinozy, Nietzschego, Merleau-Ponty’ego, Foucaulta i Deleuze’a odkrywając pewną ciągłość myśli filozoficznej dotyczącej ciała. Szczególnie ważne jest właśnie pokazanie z jednej strony ciągłości z dotychczasową tradycją filozoficzną, z drugiej zaś otwarcie pola dla całkowicie nowych filozoficznych dociekań. Grosz wskazuje nowy kierunek mówiąc o swoim projekcie „płciowo odmiennych ontologii” oraz o refleksji nad ciałem męskim.

Nowomowa neoliberalna

Uwagi na temat nowej globalnej wulgaty

Pierre Bourdieu, Loïc Wacquant,

02.06.2010

We wszystkich rozwiniętych społeczeństwach, zaledwie w ciągu kilku lat, pracodawcy, urzędnicy do spraw międzynarodowych, wysoko postawieni pracownicy służby cywilnej, pojawiający się w mediach intelektualiści oraz ambitni dziennikarze zaczęli posługiwać się dziwną nowomową. Składające się na nią terminy, które pojawiły się znikąd, są dziś na ustach wszystkich: „globalizacja” i „elastyczność”, „system zarządzania” i „zatrudnialność”, „podklasa” i „wykluczenie”, „nowa ekonomia” i „zero tolerancji”, „komunitaryzm” i „wielokulturowość”, nie wspominając już o ich tak zwanych ponowoczesnych kuzynach, jak „mniejszość”, „etniczność”, „tożsamość”, „fragmentacja” i tak dalej.

Praca wciąż jest centralną kwestią

Harry Cleaver,

13.05.2010

Ograniczoność wizji kurczących się miejsc pracy wynika z tego, że w dużej mierze ignoruje ona pracę nienajemną. Przy dramatycznie zredukowanym dochodzie to, za co nie można już dłużej płacić, trzeba zrobić w domu. Posiłki w restauracjach zastępuje gotowanie w domu, konsultacje medyczne – opieka domowa, książki kupione w księgarni – wizyty w bibliotece, kupne jedzenie – żywność przyrządzona samodzielnie, pracę na stanowisku – praca polegająca na szukaniu pracy i tak dalej. Wysokie bezrobocie, które przedstawia się jako redukcję dostępnych miejsc pracy, przy szerszym spojrzeniu okazuje się redystrybucją pracy między sferą pracy najemnej a sferą pracy nienajemnej.

Płeć wymyślona, płeć skonstruowana

Na podstawie Uwikłanych w płeć Judith Butler

Dominika K. Gruntkowska,

06.04.2010

Przedpostmodernistyczne filozofie feministyczne zakładały istnienie kobiet, jako podmiotu zbiorowego, będącego reprezentantem feminizmu. Ruch kobiecy musiał być ruchem czyimś, broniącym interesów określonej grupy i utożsamiającym się z nią. Zanegowanie tożsamości w postmodernizmie sprawiło, że feminizm zmuszony był na nowo szukać podmiotu.

Portal społecznościowy Nasza-Klasa jako ponowoczesny fenomen życia zbiorowego

Justyna Czarnecka,

21.03.2010

Nowoczesność doprowadziła do dezintegracji ładu społecznego, na co ponowoczesność próbuje odpowiedzieć odnawiając go. Stąd w obrębie ładu ponowoczesności zawiązują się wspólnoty, na przykład takie, jak właśnie portale społecznościowe. To próba nawiązania ponownej komunikacji z drugim człowiekiem, to chęć porozumienia się z nim tym samym językiem, według podobnych standardów i ustalonych zasad. Paradoksalnie era ponowoczesności w swej płynności zaczyna wypływać na ląd, by ponownie scalić to, co zostało rozproszone.

Foucault, rządomyślność, krytyka

Thomas Lemke,

17.03.2010

Podczas gdy wiele współczesnych postaci krytyki wciąż opiera się na dualizmie wolności i przymusu, zgody i przemocy, z perspektywy rządomyślności nie można ufać przeciwstawieniu podmiotowości i władzy: rządzenie stanowi pewne kontinuum, rozciągające się od rządzenia w sensie politycznym po różne formy samoregulacji, mianowicie „techniki siebie”. Takie stanowisko teoretyczne pozwala na bardziej złożoną analizę neoliberalnych form rządzenia, która uwzględniałaby nie tylko bezpośrednią ingerencję uprawnionych do tego wyspecjalizowanych aparatów państwowych, ale także rozwój specyficznych pośrednich technik prowadzenia i kontrolowania jednostek.

Wypadek Laboratorium

Monika Natalia Vitcheva,

22.08.2009

Co jest największym zagrożeniem dla tak zwanej instytucji sztuki? Odpowiedz brzmi: sztuka. To paradoks, ale tak się dzieje. Żywa sztuka jest traktowana jako zagrożenie. Wszystkie formy krytycznej działalności stanowią zagrożenie. Innymi słowy, instytucje kulturalne wchodzą w błędne koło. Przypominając McLuhana, „z punktu widzenia jajka, kurczak jest tylko środkiem do produkowania większej liczby jajek”. Z punktu widzenia urzędnika dbającego o bezpieczną posadę sztuka jest tylko sposobem produkowania jeszcze większej ilości powiązań, w których będzie się czuł bezpieczny.

Homofobia naukowa

Wczesne prace naukowe na temat homoseksualizmu a pozytywistyczny ideał obiektywizmu naukowego

Przemysław Szczur,

04.06.2009

Obowiązujący w epoce powstania tekstów ideał naukowości nadał homofobii szczególną formę. Połączenie przednaukowych przekonań na temat homoseksualizmu z naukową retoryką dało zjawisko, które w tytule określiłem mianem „homofobii naukowej”. Jego zasięg nie ogranicza się wcale do prac powstałych w omawianej tu epoce. I dzisiaj dałoby się wskazać wiele jego przykładów, również w wypowiedziach i pracach osób pretendujących do miana ekspertów.

W poszukiwaniu nowego podmiotu feminizmu?

Cyberfeministyczne rekonstrukcje i reprezentacje

Ewelina Ciaputa,

11.05.2009

Czy era zwana postczłowieczą, postmodernistyczną, czy też płynną nowoczesnością, w której tak wiele mówi się o zamazaniu kategorii tożsamości (w tym seksualnej, płciowej) różni się znacząco w przedstawianiu kobiecości i męskości na srebrnym ekranie? Czy ideały cyberfeministek o stworzeniu kobiety-cyborga, która wymyka się wszelkim klasyfikacjom, oraz podmiotu bez początku, pochodzenia, rasy i statusu społecznego mają adekwatną reprezentację w kinie?

Czy Matka Polka może być uboga?

Krótki przegląd debat o płci, klasie i rasie

Ewa Charkiewicz,

27.02.2009

Tworząc swój obraz kobiet, polskie studia feministyczne albo odnoszą się do reprezentacji, albo posługują się prostymi, numerycznymi kalkulacjami statystycznymi. Statystyka również potrafi wykreować wizerunek średniej, uniwersalnej kobiety, która nie istnieje w rzeczywistości. Przy wykorzystaniu tych narzędzi materialny, społeczny wymiar życia zostaje zatarty, staje się niewidoczny. To z tego względu należy zadawać prowokacyjne pytania o gender i klasę, i inne kategorie różnicujące kobiety (jak i mężczyzn).

Ukrywanie ogona

Anna Zawadzka,

29.01.2009

Znamię to miejsce, w którym odkładają się koszta – wszystkie konsekwencje twojej partykularności. I tak „cała prawda o strukturalnych relacjach dominacji” ląduje pod fartuchem. Bo mówienie o kosztach grozi zarzutem o resentyment. Prywatę. Ekshibicjonizm. Emocjonalność. Robienie z siebie ofiary. Wszystko to obniża rangę. Sprowadza do subiektywności. Degraduje z tego, co się mówi, do tego, czym się jest. Do jednostkowej tożsamości. Moc fałszywego uniwersalizmu polega na tym, że sugestia osobistych doświadczeń tych, którzy nie łapią się w jego obręb, powoduje unieważnienie wszystkiego, co powiedzieliby oni na temat mechanizmów, jakie do tych doświadczeń doprowadziły.

Stan wyjątkowy

Giorgio Agamben,

31.12.2008

Dlatego też wydaje się, że zachodni system polityczny jest podwójnym aparatem, ufundowanym na dialektycznym związku pomiędzy dwoma heterogenicznymi i niejako antytetycznymi elementami: prawem (nomos) i bezprawiem (anomie), prawem i czystą przemocą, prawem i tymi formami życia, których artykulację zapewnia stan wyjątkowy. Tak długo, jak oba elementy pozostają od siebie oddzielone, wciąż zachodzi między nimi dialektyczny proces, lecz kiedy przestają się one nawzajem określać i kiedy dążą do połączenia się ze sobą w jedyną w swym rodzaju siłę, która ma dwie strony, kiedy stan wyjątkowy staje się regułą, system polityczny zmienia się w maszynę śmierci.

Strefa nierozróżnialności

Krytyka Agambenowskiej koncepcji biopolityki

Thomas Lemke,

31.12.2008

Agambenowi nie tylko nie udaje się przeprowadzić istotnych rozróżnień analitycznych, lecz nadto jego narzędzia konceptualne nie pozwalają mu na wyjaśnienie kluczowych aspektów współczesnej biopolityki. Podczas gdy Foucaultowska analiza i krytyka projektu biopolitycznego podkreśla związek pomiędzy formami upodmiotowiania i technologiami politycznymi, tego ważnego elementu całkowicie brak w pracy Agambena. Krótko mówiąc, Agamben uznaje wyłącznie prawno-dyskursywne pojęcie władzy, które Foucault ukazał jako niewystarczające do analizy nowożytnej biopolityki.

Ostatnie słowa

Z Richardem Rortym rozmawia Danny Postel,

14.05.2008

Richard Rorty, jeden z najbardziej wpływowych filozofów naszych czasów, zmarł w piątek (dnia 8 czerwca 2007 roku) po bolesnych zmaganiach z rakiem. Poniższe słowa to część tego, co miało być zapisem długiej i poruszającej wiele obszernych zagadnień rozmowy między nami. Rozmowa ta została gwałtownie przerwana. Dzięki swej śmiałej wizji intelektualnej, a także dzięki sprawnemu i ożywczemu stylowi pisarskiemu – co jest rzeczą unikatową wśród akademickich filozofów – Rorty odcisnął piętno daleko idących zmian w bardzo wielu sprawach; coś takiego udało się tylko bardzo nielicznym jemu współczesnym.

Mesjanizm bez oczekiwania

O teologii politycznej Waltera Benjamina

Giacomo Marramao,

09.05.2008

Ujawnia się tu decydujący rys mesjanizmu politycznego Benjamina: odpowiada on na wezwanie przeszłości, a nie na nakaz przyszłości. Stąd pochodzi radykalne symboliczne odwrócenie pojęcia mesjanicznego oczekiwania, które przemienia pokolenie teraźniejsze – ”każde pokolenie teraźniejsze – w adresata albo „przedmiot” oczekiwania i „podmiot” zbawienia. Mówiąc krótko: ”to my byliśmy „oczekiwani” przez zmarłych. „To nam dana jest – jak każdemu pokoleniu przed nami – słaba siła mesjaniczna. I to o nią przeszłość zgłasza roszczenia”. To zatem właśnie nas, którzy żyjemy w teraźniejszości, przeszłe pokolenia obarczyły odpowiedzialnością – nie za utopijną troskę o jakąś nadzieję czy widoki na przyszłość, ale za powzięcie działania mesjanicznego.

Teksty w sieci

Regiony

Felietony

Recykling Sztuki

Teoria/krytyka

Cielesność – nowa droga dla filozofii

Nowomowa neoliberalna

Praca wciąż jest centralną kwestią

Płeć wymyślona, płeć skonstruowana

Portal społecznościowy Nasza-Klasa jako ponowoczesny fenomen życia zbiorowego

Foucault, rządomyślność, krytyka

Wypadek Laboratorium

Homofobia naukowa

W poszukiwaniu nowego podmiotu feminizmu?

Czy Matka Polka może być uboga?

Ukrywanie ogona

Stan wyjątkowy

Strefa nierozróżnialności

Ostatnie słowa

Mesjanizm bez oczekiwania

12 wiosna/lato 2009

Aktualności

Teksty w sieci

Regiony

Felietony

Recykling Sztuki

Newsletter RI

Teoria/krytyka

Aktualności